नेपाःया वासलय् स्वंगः ‘पि’ – पुष्पलाल, पुरुषोत्तम व पद्मरत्न

गर्व यानाः धाःसां ज्यू– नेपाःया वासः बजार आःतक नं स्वम्ह नेवाः न्ह्यलुवाःपिं पुष्पलाल राजभण्डारी, डा. पुरुषोत्तम नारायण सुवाल व पद्मरत्न तुलाधरपिनि पलाःख्वाँय् ल्यूल्यू न्ह्यानाच्वंगु दु । अजूचायापुगु खँ खः– येँ, न्हाय्कंत्वाःया व्यापारी पुष्पलालंं सन् १९४५ स मचा–ल्याय्म्ह बैंसय् हे उब्ले झोछेँय् दुगु काठमाडौं मेडिकल हलमार्फत् वासः व्यापारया संसारय् पलाः तल । उकिया न्हय्दँ लिपा पुरुषोत्तमं सन् १९५२ स भारतीय काशी हिन्दू विश्वविद्यालयपाखेंं ‘माष्टर अफ् फार्मेसी’ यानाः नेपाःया न्हापांम्ह फर्मासिष्टया इतिहास तसें नेपालय् एलोपेथिक वासः निर्माणया लुखा चायेकल । उकिया झण्डै ४४ दँ लिपा तिनि बिक्रम सम्बत् २०५२ स छम्ह ‘स्वतन्त्र बामपन्थी’ व्यक्तित्व पद्मरत्न स्वास्थ्य मन्त्री जुयाः दक्कले न्हापां ‘राष्ट्रिय औषधि नीति’ लागू यात ।
स्वम्ह फरक–फरक पृष्ठभूमिया नेवाः व्यक्तित्वपिन्सं नेपाःया वासः–स्वास्थ्य ख्यःयात ब्यूगु योगदान सुनानं हुइमफइगु इतिहास जुयाच्वंगु दु । तर वर्तमानय् देया वासः उद्योगनिसें सेवा व व्यापारया ख्यः धाःसा न्हियान्हिथं ‘बदमाश’ पिनि ल्हाःतय् लानाः ‘बदनाम’ जुया वनाच्वंगु दु । थुकियात आश्चर्यया रुपय् मकाःसां ज्यू । छाय्कि इतिहासं हे क्यनाच्वंगु दु– व्यापारी दक्कले न्ह्योने लानाच्वंगु, उद्यमि वैज्ञानिक न्हय्दँ ल्यूने अले नीति निर्माता ला झन् ४४ दँ ल्यूने लानाच्वंगु दु नेपालय् । थुपिं स्वंगू पक्ष दथुइ गुब्लें हे बांलाक ‘तालमेल’ मजू नेपालय् । यदि जूगु खःसा नेपाःया आर्थिक व स्वास्थ्य अवस्था थौं थें ‘बदनाम’ मजुइगु खइ । थौं नेपालय् व्यापारीत नीति निर्माण खनाः त्रस्त, नीति निर्मातात बजारया लथालिङ्ग अवस्थायात नियन्त्रण याये मफयाः दिक्क अले शिक्षित जनशक्ति थुज्वःगु फुक्क अवस्थाया कारणं निराश व पलायन जुइ मालाच्वंगु दु ।
च्वय् न्ह्यथनापिं स्वम्हं थःथःगु क्षेत्रय् धिसिलाःगु इतिहास दयेकूपिं खः । बिक्रम सम्बत्या २०३० सालय् हे ‘नेपाल केमिष्ट एण्ड ड्रगिष्ट एशोसियसन’ दयेकाः उब्लेया सरकारयात वासः आयातनिसें व्यापार व्यवस्थापनया ख्यलय् नीति निर्माण अले उकिया निंतिं बिस्कं छगू स्वायत्त निकाय हे गठन यायेत निरन्तर दबाब बिसें सकस्यां प्रिय ‘माड्साप्’ जूम्ह पुष्पलालं छगू खँल्हाबल्हाया झ्वलय् धाःगु खः– ‘जिमिके खालि ध्यबा जक कमे यायेगु भावना मदु । नैतिकता नं त्वःतागु मदु । अथे जूगुलिं हे जितः गौरव व खुशी दु ।’ थौं देसय् वासः सम्बन्धी फुक्क ज्या यायेगु अधिकार कयातःगु औषधी व्यवस्था विभाग पुष्पलालया हे विचाः व सङ्घर्षया फलस्वरुप न्ह्योने वःगु खः । थौं देन्यंक नीद्वलं मल्याक वासः पसःत नं उकिया हे प्रतिफल खः ।
धनवन्तरी द्यः पुज्यानाः परम्परागत वासः यानाच्वंगु अले शतप्रतिशत भारतीय वासः आयातय् निर्भर जुयाच्वंगु नेपालय् पञ्चायतकालय् हे शाही औषधी लिमिटेडं स्वदेशय् हे वासः उत्पादन यानाः फुक्क तहया नेपाःमि जनतायात ‘सिटामोल’ व ‘जीवनजल’ म्हसीका बिल । उगु लिमिटेडया परिकल्पनानिसें निगू कार्यकाल अर्थात् च्यादँतक महाप्रवन्धक जुयाः ज्या याःम्ह डा. पुरुषोत्तमं छथाय् च्वःगु दु– ‘नेपाःया वासः बजार भारतीय वासः बजारया बिस्तारित रुप जक खः धाइगु इलय् गुण व मूल्यया आधारय् नेपाःमि प्राविधिकतय्सं नं वासः थुज्वःगु सम्वेदनशील उत्पादन यानाः देय् दुने विदेशी आयातयात म्हो यायेगु ज्याय् सफल जुया ।’ गणतन्त्र प्राप्ती लिपा नेपाल औषधी लिमिटेड नां जूगु सरकारी वासः उद्योगयात पञ्चायतकालनिसें बहुदलियकालतक सम्पूर्ण रुपय् सक्षम यायेत डा. पुरुषोत्तमया नेतृत्वय् दुगु पुचः गुलि सफल जुल, व नं देय्या छगू हुया मवनीगु इतिहास खः ।
देसय् बहुदलिय प्रजातन्त्र वयेधुंकाः राष्ट्रिय स्वास्थ्य नीति दयेकेगु ज्या जुल । ‘सकस्यां निंतिं स्वास्थ्य’ धइगु विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनया नारा कथं व्यवहारय् लागू यायेत वासः नीति नं मदयेक हे मगाःगु जुल । अले ‘राष्ट्रिय औषधि नीति–२०५१’ घोषणा नं जुल– पद्मरत्न स्वास्थ्य मन्त्री जूबले । उकिइ यक्वं उद्देश्यत मध्ये छगू ‘अत्यावश्यक वासःतय् उत्पादनय् देय्यात आत्मनिर्भर दयेकेत सरकारं वासः उद्योगयात प्राथमिकता प्राप्त क्षेत्र अन्तर्गत दुथ्याकेगु’ नं लाः ।
थौंया नेपालय् द्वलंद्वःया ल्याखय् दुहाँ वयाच्वंगु स्वदेशी सिबें विदेशी उत्पादनया वासःतय् आयात व आपूर्ति सरकारया हे निंतिं नं अनियन्त्रित व कपाः स्याकीगु विषय जुयाच्वंगु दु । नेपाल औषधी लिमिटेड व उकिया उत्पादनत ‘लुमंकेगु खँ’ जक जुइधुंकूगु दु । देसय् दुगु ५० गू सिबें अप्वः स्वदेशी निजी उत्पादक कम्पनीत विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनया बांलाक उत्पादन याइगु जि.एम.पि. धलखय् लायेधुंकूगु खःसां उपिं फुक्क स्वयेगु अधिकार कयातःगु स्वास्थ्य मन्त्रालय धाःसा लाचार व विवश जुयाच्वंगु दु ।
थौं देसय् वर्षा व थी थी ल्वय्या महामारीया इलय् अत्यावश्यक वासःत जनताया गां–गामय् मथ्यंगु तःधंगु खँ जुयाच्वंगु दु । जनताया निंतिं सरकारं इनाबीगु वासःत डेट एक्स्पायर जूगु, स्यंगु व सित्तिंवंगु समाचार न्यनाः सरकारयात ब्वः बिइगु यानाच्वंगु दु । शहरय् हे नं वासः व्यवसायीतय् लापर्वाही व गैर कानूनी ज्या आलोच्य जुयाच्वंगु दु । न्हिया न्हिथं छगू मखुसा मेगु वासः पसःत कारवाहीलय् लाःगु समाचारं थ्व व्यवसाययात हे लज्जित यानाच्वंगु दु । उज्वःगु फुक्क घटनात उत्पादक, व्यवसायी व सरकारी नीतिया प्रभावकारिता फ्यासुगुलिं जुयाच्वंगु खः धइगु खँय् शङ्का हे मदु ।
नेपाःया वासः ख्यलय् स्वंगः ‘पि’ अर्थात् पुष्पलाल, पुरुषोत्तम व पद्मरत्नपिन्सं थःथःगु इलय् यानावंगु भिं–कुतः थौं उमि हे लिपाया अनुयायीपिन्सं पालना यानाच्वंगु दु कि मदु धकाः न्ह्यसः थनेगु ज्या जुयावःगु दु । पुष्पलालं दयेका थकूगु ‘नेपाल केमिष्ट एण्ड ड्रगिष्ट एशोसियसन’ थौं हिलावंगु परिस्थिति अनुकूल न्ह्याये मफयाः क्षेत्रपाटीया गणेद्यः गल्लीइ अस्तित्वया हे सङ्कटय् लानाच्वंगु दु । पुरुषोत्तमया अनुयायी ग्राजुएट व डिग्री होल्डर फर्मासिष्टतय् ल्याः थौं नेपालय् द्वलंद्वः थ्यनेधुंकूगु खःसां अस्पष्ट सरकारी नीतिया कारणं राष्ट्रं उमिके उचित ज्या काये फयाच्वंगु मदु । पद्मरत्नं लागू यानाथकूगु सरकारी नीति थौं समयानुकूल परिमार्जन तक हे याये फयाच्वंगु मदु । अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगं औषधी व्यवस्था विभागया प्रमुख जुइधुंकूम्ह राधारमण प्रसादया बैङ्क खाता व लकर तक हे रोक्का यानाः कारवाही न्ह्याकेमाल । उकिं नं प्रमाणित जू कि वासःया व्यवसाय आः पुष्पलाल व पुरुषोत्तमपिनि पालय् थें पवित्र भावनां जक जुयाच्वंगु मदु । थ्व वास्तवय् हे नँवःगु व्यवसाय जुयावःगु दु । उकियात नियन्त्रण यायेत ०५१ सालय् पद्मरत्नं हःगु नीति नं पर्याप्त मखयेधुंकल ।
अन्त्यय्, छगू विडम्बनापूर्ण स्थितियात थन न्ह्यब्वये– छिमेकी भारतं थःथाय् नक्कली वासः दयेकीपिन्त मृत्युदण्ड बिइगु कानून पारित यात । उगु समाचार विश्वन्यंक मिडियाय् बय्–बय् जुल । तर नेपालय् उकिया समाचार छुं नं पत्रिका व मिडियाय् मवः । वासलय् नं माफिया दु धइगु प्रमाण खः थ्व । समाचार च्वयाः जक मखु मच्वसें नं कमे याये ज्यू धाइगुया ज्वलन्त उदाहरण खः थ्व ।

कुमार रंजित

 

Facebook Comments
लेख/विचार

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *